ORYANTALİZM VE HADİS KARŞITLIĞI

Oryantalizm, batının kendine özgü yaşam tarzı dahilinde doğu uygarlığını mercek altına alma girişimi olarak tanımlanabilir. Batı, kendi dünya bakış açısı ile doğu medeniyetlerini zaman ve mekân nesnelliğinden çoğu zaman uzak kalarak eleştirmiş ve bu eleştiriler bir bütün olarak “oryantalizm” olarak kavramsallaştırılmıştır.

Konumuz gereği biz bu yazıda oryantalistlerin “İslam dini” üzerine yaptığı eleştiri ve belirlemelerinden “İslam’da Hadis” konusu üzerinde duracağız.

Yukarıda da belirttiğimiz gibi kendini oryantalist olarak tanımlayan araştırmacı ve/veya eleştirici olarak tanımlayanların istinasız hepsi “Hristiyanlık” merceği ile İslam üzerine incelemelerde bulunmuşlardır. Başka bir ifade ile oryantalist İslam eleştirmenleri ve araştırmacıları, İslam’ı Hristiyanlık temelinde incelemiş ve eleştirmişlerdir. Bu eleştirilerin başında İslam dini içerisinde “hadis” denilen rivayetlerin geçerliliği ve gerçek dışılığı gelmektedir.

Araştırma yapılan konudan önce araştırma ve/veya analiz yapan kişinin metodolojisini analiz etmek gerekmektedir. Hristiyanlık; Tevrat ve İncil ile birlikte diğer bir kısım kutsal sayılan metinleri temel alan bir inançtır. Gerek Tevrat gerek İncil incelendiğinde, her iki kutsal sayılan kitabın da “üçüncü bir kişi tarafından yazılan” bir nevi “anı” kitabını andırmaktadır. Ancak Kur’an, bu açıdan İncil ve Tevrat’tan sert bir şekilde ayrılmakta gerek yazım dili gerekse de vahiyler iletilir iken birebir kaynaktan gelen bir dil kullanılmaktadır.

Dolayısıyla Hristiyanlık gözlüğü ile İslam’ı “sırf eleştirmek” amacıyla ve aynı zamanda da zaman ve mekân gibi objektifliğin temel şartı olan belirleyiciliklerden uzak yapılan bu inceleme, hiçbir anlam ifade etmemektedir. Zira yukarıda izah ettiğimiz gibi Hristiyanlığın temel kaynakları bizzat İslam’daki hadise denk gelmektedir. İslam’da hadis ne ise Tevrat ve İncil’in ve diğer kutsal sayılan kaynakların hepsi “Hristiyanlık Hadisi”dir. Bu çok iddialı gibi görülse de hakikat budur.

Tevrat’ı inceleyin, dünyanın yaratılışından son kelimesine kadar, sanki bir kişi Allah’ın yanındadır ve Tevrat’ta belirtilen tüm olaylarda olayın kahramanları ölse de o kişi yaşamaya devam ederek Tevrat’ı yazmıştır. Başka bir ifade ile sanki bir insan, binlerce yıllık olaylara şahitmiş ve bunları kaleme alıyormuş gibi bir anlatım vardır. Bu rivayet usulü yani İslam’daki hadisçilik ile aynıdır.

İncil de ise durum çok daha açıktır. Matta, Markus, Luka ve Yuhanna bizzat kendi şahit oldukları olayları yazmışlardır. Bu teknik, birebir İslam’daki hadis kavramına denk gelmektedir. Tek farkı, hadislerde sözlü rivayet var iken Hristiyanlıkta, 4 havari gördüklerini iddia ettikleri (rivayet) olayları kaleme almışlardır.

Bu itibarla, İslam’daki hadis kurumunu en son eleştirecek kişiler, Hristiyanlığa dayalı oryantalistlerdir. Kendi içlerinde İslam’daki hadis kavramından çok daha akıl dışı bir “hadisçiliğe/rivayetçiliğe” dayalı bir sistem inancına sahip kişilerin, kendilerinden çok daha akılcı, belli bir disipline bağlanmış İslam hadisçiliğini irdelemeleri, kötülemeleri ve hatta reddedilmesi gerekmesi şeklinde görüş bildirmeleri, en alasından tam bir çelişkidir. Bu nedenle oryantalist temelli İslam hadisçiliğine karşı geliştirilen eleştirilerin, kötü niyetli ve nesnel olmadığını bilmek, ortaya atılan fikirlere ön yargıla yaklaşmak gerekmektedir.

Maalesef dinimiz içerisinde hadis adı altında birçok Kur’an dışı, din dışı uygulama yapılmıştır. Biz bu konuda belki de en sert eleştiriyi getirenlerdeniz. Ancak bu durum kesinlikle, bizim her hadis karşıtı ile aynı safta olduğumuzu göstermemelidir. Özellikle kendi içerisinde İslam hadisçiliğinden daha kötü bir sisteme dayalı dini inanca sahip kişilerin, iş İslam’a gelince eleştirmeleri, iki yüzlülüğün, İslam karşıtlığının ve İslam’a karşı olmanın verdiği akıl tutulmasının en kesin ispatıdır. Bir sigara tiryakisinin, kendi içtiği marka dışındaki sigaraların sağlığa aykırı olduğunu iddia etmesi ne kadar komik ve saçma ise, oryantalistlerin de İslam hadisçiliğini eleştirmeleri de en az o kadar komik ve saçmadır.